ابن الذهبي
4
كتاب الماء
حروف تهجى را در ساير مباحث كتاب كرده است شايد نوعي بهگزينى از كلمات وجايگاه آب در نظام آفرينش باشد ، چنانكه همين بحث مختصر را راجع به آب به آيات متعدد قرآني زينت بخشيده است ) . از آنچه كه با مطالعه ألفاظ معنا شده در اين كتاب ارزشمند بر مىآيد بنظر مىرسد مؤلف به بصره وبغداد مسافرت كرده است وسپس به إيران آمده ودرك محضر ابوريحان بيرونى ومهمتر از آن محضر نابغة كم نظير عالم پزشكى وافتخار فرهنگ وتمدن إيران اسلامى يعنى ابن سينا ( 370 - 428 هجرى ) را نموده است ودر كتاب خود علاوة بر اشارهاى كه در مقدمه كرده است مكررا از ابن سينا به عنوان شيخنا العلامة وبا تعبيراتى اينگونه نام برده ونه تنها در نقل مطالب از آثار شناخته شده ابن سينا استفاده كرده است به آموختههاى شفاهى خود نيز از محضر أستاذ إشارات متعدد دارد . همين موضوع مقارنه وقرب زماني مؤلف با حيات علمي ابن سينا به ارزش اين اثر صد چندان مىافزايد وبه درك صحيحتر مصطلحات طب سنتي ما كمك مىكند . ظاهرا مؤلف پس از سفر به إيران وكسب اندوخته علمي به بيت المقدس واز آنجا براي توقف كوتاهى به مصر رفته وپس از آن به يكى قطبهاى علمي آن عصر يعنى سرزمين اسلامى اندلس ( اسپانيا ) سفر كرده است ووفات وى در همان سرزمين واقع شده است . ابن أبي اصيبعه كه به معرفى بسيار كوتاه اين مؤلف بسنده كرده است اشاره به اثرى از وى مىكند تحت عنوان « الماء لا يغذو » كه ظاهرا اين عنوان همان مقاله آغازين كتاب است . محقق كتاب در پايان هر فصل از كتاب به توضيحاتى درباره برخى كلمات واشاره به مستندات آيات وروايات نقل شده در آن فصل پرداخته است اگرچه در يك نگاه اجمالي اشتباهات مشخصى كه ناشى از عدم آشنايى كافى محقق به زبان فارسي وأحيانا منابع طب اسلامى إيراني است اما مجموعا بر ارزش اثر بطور چشمگيرى افزوده است . در اين كتاب براي يافتن هر كلمه بايد به ريشه ثلاثي آن كلمه مراجعه كرد براي مثل كلمه ثؤلول ( زگيل ) بايد به ريشه ( ث أل ) مراجعه كرد . اينك با نشر محدود اين اثر ، بنظر مىرسد يك فرصت قابل بهرهگيرى براي محققين طب سنتي ما فرآهم باشد تا با پايه قرار دادن ترجمه اين اثر واستفاده از انبوه كتب مرتبط قابل دسترس ( كه خوشبختانه چند نمونه با ارزش آن در سلسله انتشارات مؤسسه مطالعات تاريخ پزشكى ، طب اسلامى انتشار يافته وهم اكنون در دسترس پژوهشگران است ) اثرى فراگير ، متقن مستند وقابل استفاده در زمان حاضر ، به جامعه دوستداران فرهنگ وتمدن وپزشكى اسلامى وإيراني عرضه نمايند . / دكتر أصفهاني